Sheila Jordan

Paweł Brodowski

Legendarna amerykańska wokalistka zmarła 11 sierpnia 2025 roku w Nowym Jorku.

Miała 96 lat, śpiewała od najmłodszych lat prawie do końca życia. Miałem szczęście poznać Sheilę Jordan. W listopadzie 1978 roku byłem na jej koncercie w Nowym Jorku, następnego dnia zaprosiła mnie na wywiad. Gościł wtedy u niej w domu pianista Steve Kuhn, który akompaniował jej na koncercie – przygotowywali nagranie wspólnej płyty, która wydana została pół roku później przez ECM: Steve Kuhn/Sheila Jordan „Playground” (na kontrabasie Harvie Swartz, na perkusji Bob Moses). W 1981 nagrali w tym samym składzie, dla tej samej wytwórni kolejny album „Last Year’s Waltz”.

Z Sheilą usiedliśmy przy dużym stole, Steve po drugiej stronie pokoju przy półkach z płytami, odwrócił się do nas tyłem, założył słuchawki i zatopił się w muzyce, nie chciał nam przeszkadzać. Jego obecność mogła mnie onieśmielać. Już kilkanaście lat wcześniej wpisał się do historii jazzu jako pierwszy pianista Kwartetu Johna Coltrane’a, w 1960 roku, przed McCoy Tynerem.

Sheila opowiedziała mi niezwykłą historię swojego życia (którą opublikowaliśmy w angielskiej i niemieckiejedycji JAZZ FORUM 4/1979 pt. „The Sheila Jordan Story: Music Is My Religion”). Po wywiadzie podała nam obiad jej piękna czarnoskóra córka Tracey Jordan.

W maju 1979 roku Sheila przyjechała – z mojej rekomendacji – po raz pierwszy do Polski. Śpiewała na Lubelskich Spotkaniach Wokalistów Jazzowych z polską sekcją (Włodek Nahorny - p, Paweł Jarzębski - b, Janusz Stefański - dr). Miała wtedy 51 lat. Powróciła do nas po prawie 40 latach – wystąpiła w duecie z kontrabasistą Cameronem Brownem na 16. Bydgoszcz Jazz Festival w 2018 roku.

Urodziła się jako Sheila Jeanette Dawson 18 listopada 2028 roku w Detroit, w stanie Michigan.Matka oddała ją na wychowanie dziadkom, którzy mieszkali w biednej osadzie górniczej w Pensylwanii. Mając 14 lat powróciła do Detroit. Od wczesnego dzieciństwa przejawiała zainteresowanie muzyką, w szkole śpiewała w grupie wokalnej. Doznała olśnienia, kiedy przypadkowo usłyszała lecący z szafy grającej Now’s the Time Charlie’ego Parkera. Od tego momentu Bird stał się jej obsesją. Bez większego wysiłku śpiewała jego tematy i skomplikowane saksofonowe improwizacje, do niektórych układała słowa. Poznała Parkera na koncercie w Detroit. Gdy zanuciła mu jego solo, nazwał ją „the lady with the milion dollar ears”.

Za jego namową przeniosła się w 1951 roku do Nowego Jorku. By się do Birda zbliżyć, poślubiła pianistę jego kwartetu, Duke’a Jordana, i przyjęła nazwisko męża. Ich córka Tracey urodziła się w 1955 roku. Niestety, podobnie jak Bird, Duke Jordan był uzależniony od heroiny, rozwiedli się w 1962. Przez ponad 20 lat Sheila zarabiała na życie jako sekretarka-maszynistka w biurze na Manhattanie.

Lekcji teorii muzyki udzielał jej Lennie Tristano, w arkana jazzu wprowadzał ją również Charles Mingus. Raz w tygodniu śpiewała w jednym z klubów w

Greenwich Village. Tam została odkryta przez George’a Russella. Słynny aranżer i bandleader zaproponował jej nagranie jednego utworu, Sunshine of Your Life (to piosenka z jej dzieciństwa) na swojej płycie „The Outer View” (1962). A następnie zarekomendował ją wytwórni Blue Note, dla której nagrała własny album „Portrait Of Sheila”. Była chyba pierwszą wokalistką, której album ukazał się w tej kultowej firmie.

Minęło kilkanaście lat, zanim Sheila Jordan wydała kolejne płyty pod własnym nazwiskiem, w 1975 „Confirmation” (East Wind), w 1976 w duecie z norweskim kontrabasistą „Sheila Jordan With Arild Andersen” (SteepleChase). Duety z kontrabasem stały się jej specjalnością, przez wiele lat jej partnerem był Harvie Swartz, a następnie Cameron Brown. Jej dyskografia obejmuje ponad dwadzieścia pozycji. Brała udział w sesji „Escalator Over The Hill” Carli Bley (JCOA, 1971), Steve’a Swallowa „Home” (ECM, 1980), „Theater” George’a Gruntza (ECM, 1983). Ostatnie nagarnia autorskie to: „Live At Mezrow” (2022) i „Portrait Now” (2025).

W 2012 roku została uhonorowana tytułem NEA Jazz Master, w 2012 ukazała się jej biografia „Jazz Child: A Portrait of Sheila Jordan” (Ellen Johnson).

Jeszcze niedawno śpiewała na jamie w nowojorskim lofcie Emmeta Cohena. (Emmet’s Place Live). Była jedną z najwybitniejszych wokalistek jazzowych. Doceniana, a nawet uwielbiana w kręgach wtajemniczonych, nie doczekała się takiej popularności, na jaką zasługiwała. Żyła długo, była aktywna do ostatnich dni, muzyce jazzowej oddała swoje życie.